ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

26

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

در تاريخ فوت ابن ميثم اختلاف نظر است ، بعضي وفات أو را در 699 ه . ق . دانسته‌اند وديگران كه قول بيشترين است 679 ثبت كرده‌اند . اگر تاريخ فوت عطاملك جوينى را چنان كه دكتر معين در اعلام لغت نامهء خود 681 آورده است در نظر بگيريم ، لازم مىآيد كه ابن ميثم پيش از عطاملك از دنيا رفته باشد ، هر چند آقاى خاتمي در مقدّمهء ناشر احتمال مىدهد كه ابن ميثم دو سال بعد از عطاملك جوينى زنده بوده است . با صحّت احتمال قول آقاى خاتمي بايد ابن ميثم بعد از 681 ه . ق . وفات « 1 » يافته باشد . بنا به روايتي ابن ميثم شرح خود را در 677 ه . ق . به پايان برده است « 72 » . حال اگر تاريخ وفات ابن ميثم را 679 ه . ق . بدانيم ، كتابت شرح دو سال قبل از فوتش پايان يافته است . حوادث زمان وتاخت وتاز مغولها در آغاز موجب گرفتاريهاى فراوان جامعه اسلامى بويژه دانشمندان شد . ليكن با نفوذ بعضي از افراد آگاه وهوشمند در دستگاه حاكم زمان ، مانند خواجهء طوسي وعطاملك جوينى ، از مشكلات كاسته شد وراه براي پىگيرى كارهاى علمي هموار گرديد . ابن ميثم در همين راستا فرصتى يافت تا به بغداد ، مهد دانش آن زمان ، سفر كند واز بركت مصاحبت علاء الدين عطاملك جوينى بهره گيرد وشرح نهج البلاغهء خود را با اشارهء وى كه مردى فاضل وعلم دوست بود ، تدوين كند . شارح در مقدّمهء خود از عطاملك فراوان تمجيد كرده ، وأو را بر ديندارى وتدبير أمور مملكت ستوده است . 11 - ويژگيهاى شرح نهج البلاغهء ابن ميثم 1 - ابن ميثم در آغاز شرح به سبك بيهقى وكيدرى ، بحث ألفاظ را براي آمادگى ذهن خوانندگان به طور مبسوطي آورده وآن گاه به شرح خطبه‌ها ، نامه‌ها وديگر گفتار امام ( ع ) پرداخته است . هر چند بعدها مرحوم ميرزا حبيب اللّه خويى در شرح نهج البلاغهء خود ، اين روش را به كار برده است ليكن

--> ( 1 ) در مورد در گذشت ابن ميثم به شرح صد كلمهء أمير المؤمنين ( ع ) ترجمهء عبد العلى صاحبي ( ويراستار اين كتاب ) ، ص 25 ، پانوشت شمارهء 9 ، رجوع كنيد كه به روايت كشف الظنون 699 ، يعنى سنه « تسع وتسعين وستمائة » است ومنشاء اختلاف تصحيف سبعين به تسعين يا عكس آن است . ( 72 ) استناد نهج البلاغة ، ص 134 .